De balans is één van de belangrijkste overzichten die een ondernemer heeft. Het laat op één moment zien wat een bedrijf bezit, wat het schuldig is en wat er overblijft voor de eigenaar. Veel ondernemers zien er tegenop om ermee aan de slag te gaan, maar het is minder ingewikkeld dan het lijkt. Wie de basisopbouw eenmaal begrijpt, heeft een krachtig hulpmiddel in handen om betere beslissingen te nemen over geld, groei en schulden.
Wat een balans precies laat zien
Een balans is een financieel overzicht dat altijd op een vast moment wordt opgesteld, bijvoorbeeld aan het einde van een kwartaal of een boekjaar. Aan de linkerkant staan de bezittingen van het bedrijf, ook wel activa genoemd. Denk aan machines, voorraden, openstaande facturen en het geld op de bankrekening. Aan de rechterkant staan de financieringsbronnen: hoe zijn al die bezittingen betaald? Dat kan met eigen geld zijn, maar ook met leningen of nog te betalen rekeningen. De twee kanten moeten altijd gelijk zijn aan elkaar. Dat is ook precies waar de naam vandaan komt: beide zijden wegen even zwaar.
Activa: alles wat het bedrijf in handen heeft
De bezittingenkant van het financieel overzicht is onderverdeeld in vaste en vlottende activa. Vaste activa zijn bezittingen die lang meegaan, zoals een bedrijfspand, een machine of een auto. Vlottende activa zijn bezittingen die sneller veranderen, zoals de voorraad in een winkel of het geld dat klanten nog moeten betalen. Een bijzondere categorie binnen de vlottende activa zijn de liquide middelen. Dat is het geld dat direct beschikbaar is: het saldo op de zakelijke bankrekening, de kas en eventueel een creditcardrekening. Liquide middelen zijn het meest direct inzetbaar, omdat je er meteen mee kunt betalen. Hoe meer liquide middelen een bedrijf heeft, hoe makkelijker het kan voldoen aan kortlopende verplichtingen.
Passiva: waar het geld vandaan komt
Tegenover de bezittingen staan de passiva. Dit gedeelte laat zien hoe de bezittingen zijn gefinancierd. Eigen vermogen is het deel dat toebehoort aan de eigenaar of aandeelhouders. Het is wat overblijft als je alle schulden aftrekt van de totale bezittingen. Vreemd vermogen is het geld dat geleend is, zoals een banklening, een hypotheek op het bedrijfspand of facturen die nog betaald moeten worden aan leveranciers. Een bedrijf met veel eigen vermogen ten opzichte van zijn schulden staat er financieel solide voor. Banken en investeerders kijken dan ook vaak als eerste naar de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen als ze beoordelen hoe gezond een onderneming is.
Hoe je een balans gebruikt als sturingsinstrument
Een balanspositie lezen is één ding, er ook iets mee doen is een tweede stap. Door het overzicht op twee verschillende momenten naast elkaar te leggen, zie je snel of een bedrijf groeit, schulden aflost of juist meer leent. Stijgt het eigen vermogen? Dan maakt het bedrijf winst. Nemen de schulden toe zonder dat de bezittingen meegroeien? Dan kan dat een signaal zijn om bij te sturen. Ook de verhouding tussen vlottende activa en kortlopende schulden vertelt veel. Als een bedrijf genoeg vlottende bezittingen heeft om zijn kortlopende verplichtingen te betalen, spreek je van een gezonde liquiditeitspositie. Dat is voor veel ondernemers minstens zo belangrijk als de winst op papier, want een bedrijf dat geld verdient maar zijn rekeningen niet kan betalen, loopt alsnog risico.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een balans en een winst- en verliesrekening?
Een balans geeft een momentopname van de financiële situatie van een bedrijf: wat bezit het en hoe is dat gefinancierd? Een winst- en verliesrekening laat over een bepaalde periode zien hoeveel omzet er was en welke kosten er zijn gemaakt. Beide overzichten vullen elkaar aan en zijn samen nodig om een goed beeld te krijgen van de financiële gezondheid van een onderneming.
Hoe vaak moet je een balans opstellen?
Wettelijk zijn de meeste ondernemingen verplicht om jaarlijks een balans op te stellen als onderdeel van de jaarrekening. In de praktijk maken veel bedrijven ook tussentijdse overzichten, bijvoorbeeld per kwartaal of maand, om de vinger aan de pols te houden.
Wat zijn liquide middelen op de balans?
Liquide middelen zijn de geldmiddelen die direct beschikbaar zijn binnen een bedrijf. Het gaat om het saldo op de zakelijke bankrekening, de inhoud van de kas en eventuele creditcardrekeningen. Ze staan aan de bezittingenkant van de balans en vallen onder de vlottende activa, omdat ze snel en zonder verlies omgezet kunnen worden in betalingen.
Kan een bedrijf winstgevend zijn en toch financiële problemen hebben?
Ja, dat is zeker mogelijk. Een bedrijf kan op papier winst maken, maar toch in de problemen komen als klanten hun facturen te laat betalen of als er te weinig direct beschikbaar geld is om lopende rekeningen te voldoen. Dit wordt ook wel een liquiditeitsprobleem genoemd. Het is een veelgemaakte vergissing om winst en voldoende beschikbaar geld als hetzelfde te zien.
