Obligaties zijn een van de oudste manieren om te beleggen, maar veel mensen weten niet precies hoe ze werken. Toch is het principe eenvoudig: jij leent geld uit aan een overheid of een bedrijf, en daarvoor krijg jij rente terug. Aan het einde van de looptijd krijg je ook je inleg terug. Het klinkt bijna te simpel, maar er zit meer achter dan je misschien denkt.
Hoe een obligatie precies werkt
Stel dat een overheid geld nodig heeft voor nieuwe wegen of scholen. Die overheid kan een lening uitgeven in de vorm van schuldbewijzen. Jij koopt zo’n schuldbewijs en wordt daarmee tijdelijk geldschieter. In ruil daarvoor ontvang je elk jaar een vast bedrag aan rente, ook wel de coupon genoemd. Die coupon is een percentage van de nominale waarde, dus het bedrag dat je oorspronkelijk hebt uitgeleend. Heeft de lening een looptijd van tien jaar, dan ontvang je tien jaar lang die rente. Daarna krijg je je oorspronkelijke bedrag terug, op voorwaarde dat de uitgevende partij niet failliet gaat. Dit terugbetalen op de einddatum heet aflossen.
Staatsobligaties en bedrijfsobligaties vergeleken
Niet alle schuldpapieren zijn hetzelfde. Er is een belangrijk verschil tussen leningen van overheden en leningen van bedrijven. Staatsleningen, zoals die van de Nederlandse of de Duitse overheid, gelden als relatief veilig. De kans dat een stabiel land zijn schulden niet terugbetaalt, is klein. Dat lagere risico heeft wel een prijs: de rente is ook lager. Bedrijfsleningen bieden vaak een hogere rente, maar daarmee neemt ook het risico toe. Een bedrijf kan immers failliet gaan, en dan loop je als belegger kans dat je inleg (deels) verloren gaat. Hoe hoger het risico van de uitgever, hoe hoger de vergoeding die hij moet bieden om beleggers aan te trekken. Ratingbureaus beoordelen dit risico en geven uitgevers een cijfer, zoals AAA voor zeer veilig of BB voor risicovoller.
De relatie tussen rente en koers
Een interessant aspect van schuldbrieven is dat hun prijs op de markt beweegt, ook nadat ze zijn uitgegeven. Dat heeft te maken met de marktrente. Stel dat jij een schuldbewijs hebt met een rente van twee procent. Nu stijgt de marktrente naar vier procent. Nieuwe leningen bieden dan meer op, waardoor jouw oudere lening minder aantrekkelijk wordt. De prijs van jouw schuldbewijs daalt daardoor op de secundaire markt, de plek waar al bestaande stukken worden verhandeld. Andersom geldt hetzelfde: als de marktrente daalt, stijgt de waarde van bestaande leningen met een hogere coupon. Wie zijn schuldbewijs voor de einddatum verkoopt, kan daardoor winst maken, maar ook verlies lijden. Wie gewoon tot het einde wacht, krijgt simpelweg zijn nominale waarde terug.
Voor wie zijn schuldbewijzen een optie
Veel beleggers gebruiken dit soort leningen als een rustigere aanvulling op hun aandelenpositie. Aandelen kunnen hard stijgen, maar ook snel dalen. Schuldbewijzen bewegen minder hevig en zorgen voor meer stabiliteit in een portefeuille. Dat maakt ze populair bij mensen die wat minder risico willen nemen, zoals beleggers die dichter bij hun pensioen zitten. Toch zijn ze niet voor iedereen geschikt. De rente die je ontvangt, is soms lager dan de inflatie. Dat betekent dat je geld in koopkracht achteruitgaat, ook al staat er een positief rendement op papier. Het loont dan ook om goed te kijken naar de looptijd, de coupon en de betrouwbaarheid van de partij die de lening uitgeeft, voordat je een beslissing neemt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een coupon en de rente op een spaarrekening?
De coupon op een schuldbewijs en de rente op een spaarrekening lijken op elkaar, maar werken anders. De coupon is een vast percentage van de nominale waarde en wordt uitbetaald op vaste momenten, ongeacht wat de markt doet. De spaarrente kan de bank op elk moment aanpassen. Bij een schuldbewijs staat de vergoeding dus van tevoren vast voor de hele looptijd.
Kan ik mijn schuldbewijs eerder verkopen dan de einddatum?
Ja, de meeste schuldbewijzen zijn verhandelbaar op de secundaire markt. Je kunt ze dus verkopen voordat de looptijd voorbij is. De prijs die je dan krijgt, hangt af van de marktrente op dat moment en kan hoger of lager zijn dan wat je oorspronkelijk hebt betaald.
Wat is de nominale waarde van een schuldbewijs?
De nominale waarde is het bedrag dat de uitgever aan het einde van de looptijd terugbetaalt. Dit is ook het bedrag waarover de coupon wordt berekend. Dat is niet altijd hetzelfde als de prijs die je betaalt op de markt, want die prijs kan hoger of lager liggen afhankelijk van de omstandigheden.
Zijn schuldbewijzen belast in Nederland?
In Nederland vallen schuldbewijzen voor particulieren onder box 3 in de inkomstenbelasting. Je betaalt belasting over je vermogen, niet over de rente zelf. De exacte belasting hangt af van je totale vermogen en de regels die gelden in het betreffende belastingjaar.
